Begin september is het weer zover: het gras wordt gemaaid, de tribune geplaatst en de vlaggen gehesen langs de N9 in Adegem. Zondag 9 september heeft traditioneel de jaarlijkse herdenking plaats op het Canadese kerkhof van Adegem. Een plechtigheid met veel hoge burgerlijke en militaire bezoekers. In 2016 zelfs met een blitzbezoek van koning Filip ter gelegenheid van de zeventigste Canadese-Britse-Poolse plechtigheid. Maar, zo vroeg Taptoe zich af, waarom ligt dat kerkhof nu uitgerekend daar?

Canadezen in frontlinie
Begin september 1944 konden de geallieerde troepen op enkele dagen tijd Vlaanderen bevrijden, waaronder ook Antwerpen. Die haven was levensbelangrijk voor de verdere opmars richting Duitsland. Maar de geallieerden hadden dan wel de haven in handen, ze konden er niks mee, zolang de Duitsers de oevers van de Westerschelde, de zeeweg naar Antwerpen, bezet hielden.
Op 2 oktober 1944 ging Operatie ‘Switchback’ van start om de Duitsers daar te verjagen, met het eerste Canadese leger in de frontlinie. Voor zij de Duitsers over de Westerschelde konden jagen, moesten ze eerst het Leopoldkanaal en het Schipdonkkanaal over. De Duitsers hadden zich goed voorbereid ingegraven in dijken en bermen en, waar ze konden, de velden onder water gezet. Het duurde een maand eer de Duitsers verdreven waren. Er sneuvelden honderden Canadezen. De meesten werden begraven in veldgraven. Na de strijd werden ze bijeengebracht op een voorlopig kerkhof aan de Aardenburgkalseide in Maldegem. Toen de Operatie ‘Switchback’ achter de rug was, telde men 198 kruisjes van Canadezen en 4 van Duitse soldaten. Toen Maldegem op woensdag 9 mei 1945 de bevrijding vierde, trok een optocht naar dat kerkhof, om hulde te brengen aan de gesneuvelde Canadezen. Kort daarna werden de soldaten overgebracht naar Adegem.

Zinken kruisjes
Daar, langs de Prins Boudewijnlaan, zoals de baan Gent-Brugge er heet, was in februari-maart 1945 de aanleg gestart van een groot kerkhof. In de prehistorie lag er ook al een begraafplaats, maar dat was niet de reden waarom de Canadese overheid die plek koos. Ze vonden het terrein, ruim 2 hectaren groot, goedgelegen langs een grote centrale verkeersweg van waaruit de stoffelijke resten dienden te worden aangevoerd. Tenslotte bleken de eigenaars, de broers Standaert uit waarna wekenlang aan een stuk stoffelijke resten werden aangevoerd. Zestig Vlaamse arbeiders werden hiervoor ingezet. Elk graf kreeg een voorlopig zinken kruisje met identificatiegegevens erop. Inwoners van Adegem hielpen mee de kruisjes maken, waarop ook de namen werden geschilderd. Eind mei 1945 lagen er al 822 gesneuvelden begraven. De Canadezen speelden nog met het plan om Adegem uit te bouwen tot een super-begraafplaats voor de duizenden andere Canadezen die in ons land en Nederland waren gevallen. Maar het prijskaartje dreigde te hoog op te lopen en het plan werd opgeborgen.

Aantal niet definitief
Later werden de zinken kruisjes vervangen door grafstenen en werd de huidige toegang met het schuilhuisje gebouwd door aannemer Gaston Heene uit Eeklo. Vandaag liggen er ruim 1.150 doden. Mogelijks verhoogt dat aantal nog in de loop der jaren. Want de Meetjeslandse grond heeft nog niet alle gesneuvelden teruggegeven. Zo werd op 14 september 2016 nog Kenneth Donald Duncanson er begraven. De 29-jarige soldaat was exact 72 jaar eerder, in de nacht van 13 op 14 september 1944, gesneuveld bij een Duitse aanval aan het Molentje in Moerkerke bij Damme. Zijn resten werden pas in 2014 gevonden.
De historiek van het Canadees kerkhof wordt uitgebreid beschreven door de Adegemse heemkundige Hugo Notteboom in “Flanders Fields, Canadese Herdenkingen 1945-1994 te Adegem-Maldegem.”

Piet De Baets