Rieme, een klein gehucht nabij Ertvelde, dichtbij het Kanaal Gent-Terneuzen. Purfina, tijdens de oorlog een belangrijke  olieraffinaderij in Rieme, nu Total. De fabriek bracht werk en welvaart, maar zorgde er ook voor dat het dorp tijdens de Tweede Wereldoorlog een zware tol betaalde als doelwit om de Duitsers van hun broodnodige olievoorraad af te snijden.

Het dorp werd exact 75 jaar geleden, tussen 27 juli en 18 augustus 1944, terwijl de bevrijding al volop wenkte, door Britten en Amerikanen met de grond gelijk gemaakt. De ravage werd in schijven met korte tussenpozen in 22 dagen tijd uitgevoerd. Alleen een maanlandschap van bommenkraters bleef uiteindelijk over. Overlevenden vonden de plaats van hun huis niet meer terug. Bij het allerlaatste bombardement vielen ‘slechts’ drie doden: alle andere slachtoffers waren al dagen vroeger door bommen gedood of weggevlucht.

Lokazen
Maar Purfina was niet de enige reden waarom de geallieerden Rieme bombardeerden. In het dorp lag ook de Kuhlmanfabriek (zwavelzuur en superfosfaat) en het WIFO (Wirtschaftlichen Forschungsgesellschaft), onderaardse opslagplaatsen voor olie en benzine, in de kanaalheuvels. Samen drie fabrieken die volop (moesten) produceren en toeleveren aan de Duitse oorlogsindustrie.
Drie interessante lokazen samen op een beperkte ruimte.
Op 22 januari 1943, nog in volle oorlog,  kwam de Amerikaanse luchtmacht voor de eerste maal langs met 12 bommenwerpers, begeleid door acht jachtvliegtuigen. Amper schade aan de installaties, maar een zware menselijke tol: tien arbeiders stierven en 48 raakten gewond. De geallieerden verloren drie bommenwerpers en drie jachtvliegtuigen, waarvan maar één piloot het overleefde.

Bijna anderhalf jaar bleef het rustig, maar na de invasie in Normandië, schakelden de geallieerden een versnelling hoger. Ze wilden in bezet gebied alle fabrieken, waar de Duitse oorlogsmachine op draaide, uitschakelen. Rieme en zijn fabrieken, stonden bovenaan hun lijst. De aanvankelijke euforie over de landing in Normandië zou voor de inwoners van Rieme dra overslaan in een afgrijselijke nachtmerrie.

Maanlandschap
Op 27 juli 1944 werd het eerste bedrijf van ‘De ondergang van Rieme’ opgevoerd. Bij toeval.
Want twaalf zware bommenwerpers waren eigenlijk onderweg om Vilvoorde bombarderen. Blijkbaar vonden ze het doel niet, want de piloten kozen bij hun terugkeer Rieme om hun bommen ‘te dumpen’. Ze misten grotendeels doel en kwamen op de dorpskern terecht.
“In Rieme had men een bijzonder systeem van alarm. Op de Kuhlmantoren stond een antenne. Bij een klein alarm trok men een mand aan de antenne omhoog. Als het groot alarm was, zag men van ver twee manden. Mijn broer Maurice en ik waren naar de Assenedestraat gewandeld om aren te rapen... Een minuut later loeide de sirene. We keken naar de toren en zagen twee manden”, vertelde Michel Martens (toen 12) aan Cynrik De Decker die de ondergang van Rieme beschrijft in ‘Vleugels boven het Meetjesland’.
“We zagen de bommen eruit komen en we doken meteen onder enkele graanschoven die op de andere akker stonden. Het lawaai dat daarop volgde was oorverdovend. Bij elke inslag trilde de aarde. We lagen plat op onze buik, maar werden enkele malen een halve meter in de lucht getild. De schoven waar we bescherming onder gezocht hadden werden finaal weggeblazen. Het duurde allemaal maar even, maar wij waren totaal van de kaart. Overal hing stof, we zagen mekaar niet. Verdwaasd vluchtten we naar het dorp. In de Albertstraat waren oude, grote beuken met wortel en al uit de grond gerukt. Een kwartier later waren we aan de akker waar we eerst stonden toen de bommenwerpers aankwamen. Die was ook veranderd in een maanlandschap. Men kon zelfs niet zien dat het een halfuur ervoor een stoppelveld was”.

Hele families gedood
Resultaat: zoals in 1943, meer ernaast dan erop, een zware menselijke tol: slechts 1 bom op Purfina, een andere sloeg een bres in een afvalbekken voor teerproducten. Ook Palmafina, dat margarine, vetten en plantaardige oliën maakte, werd geraakt. 22 doden onder de burgers - vooral vrouwen en kinderen – en 5 zwaar- en 40 lichtgewonden. 13 huizen vernield, 11 onbewoonbaar en 50 beschadigd. Soms werden hele families gedood. Zoals de familie Pieters: moeder Martha Pieters (46) en haar 3 zonen François (9), Leon (5) en Willy (1). Of de familie Couvreur. Hun valiezen stonden al klaar, omdat ze het te onveilig vonden in Rieme. Vader François (39), moeder Alberte Bette (37), Jean (11), Pierre (9), Marie (7) en Leon (3) en het dienstmeisje Cecile Boone (15).
Na dit eerste bombardement liep Rieme leeg. De mensen vluchtten naar Ertvelde, Sleidinge of Evergem. Enkelen bleven toch

Van de kaart geveegd
Maar de bommenwerpers kwamen terug, 11 dagen later, op 7 augustus, voor het tweede bedrijf. Maar nu was Rieme wel echt het primaire doel van de bommenjongens. Elf vliegtuigen gooiden in totaal 25 ton uit. Michele Martens weer: “Ik keek omhoog en dacht: toch niet weer? Op het moment dat hun bommenluiken opengingen, gooide ik me plat op de grond. De bommen zeilden als het ware over mij en de kerk heen en ontploften een eind verder”. De meeste bommen misten doel, maar weer werden heel wat huizen geraakt en vielen er zeven doden. Onder wie Petrus Everaert (78), zijn vrouw Louise Van der Straete (74), en zijn zonen Maurice (38), en Kamiel (34). Die hadden uit voorzorg nochtans met spoorwegbielzen twee ‘onderstanden’ (bunkers) gebouwd. Eén ervan kreeg een voltreffer. Van de slachtoffers werd bijna niks teruggevonden, behalve enkele ledematen in … de dakgoot.

Apotheose
Weer tien dagen later viel in twee tijden het finale doek over Rieme. Rond half twee ‘s middags doken maar eventjes 42 bommenwerpers op. In 22 minuten richtten ze zware schade aan bij Palmafina, Purfina en WIFO, maar ook 44 huizen werden vernield, 15 beschadigd, waaronder de kerk en de pastorie. Kort daarna doken verkenningsvliegtuigen op, die foto’s namen van de schade, meestal geen goed teken.
En inderdaad. Even voor middernacht dook een armada van meer dan 110 vliegtuigen op boven Rieme, klaar voor de apotheose. Zware Lancaster-bommenwerpers dropten 3.000 ton over het dorp. Maar omdat de opgelaten vuurfakkels, bedoeld als mikpunt voor de bommenwerpers, afdreven naar het dorp, resulteerde dat weer in een uiterst zware prijs voor Rieme zelf.
De kerk, de pastorie en nier minder dan 127 huizen werden vernield, tientallen beschadigd tot onbewoonbaar. Er vielen bovendien ook verraderlijke tijdbommen, die pas dagen later ontploften…
Rieme was nu totaal van de kaart geveegd met kraters tot 8 meter diep en straten zodanig in puin, dat de bewoners zelfs niet meer konden zien waar hun huis ooit stond. Er vielen ‘maar’ drie doden. Letterlijk en figuurlijk de laatsten. Alle andere slachtoffers waren al dagen vroeger door bommen gedood of weggevlucht.

Bevrijding
Het duurde tot 4 september voor de geallieerden het totaal verwoeste dorp kwamen bevrijden. De bevrijding zelf was weinig spectaculair. Iedereen kwam wel op straat om de soldaten te zien, maar bij het minste incident vluchtten de mensen hun huizen terug binnen. De Polen trokken vanuit Wippelgem over het Zandeken naar Spiedam. Met zwaar materieel werden de vernielde wegen berijdbaar gemaakt. In de twee maanden net voor de bevrijding vielen er in totaal 37 slachtoffers. De heropbouw van Rieme duurde vrij lang. Pas in 1953 werd de St. Barbarakerk heropgebouwd.

Bronnen: Op Google vindt men een onschatbare bron aan gegevens over de oorlog in onze streek. Bovenstaand artikel is grotendeels geïnspireerd op de gespecialiseerde website van Patrick Rijckaert. Op zijn webstek www.on4ckz.be staat werkelijk een schat aan informatie over beide wereldoorlogen. Zijn verzameling bevat meer dan 1.000 items. Werkelijk alles wat zich tijdens WO I en WO II in onze contreien afspeelde, staat beschreven op Patricks
website www.on4ckz.be.
Wie speciaal zou geïnteresseerd zijn in de activiteiten van de “Witte Brigade” in onze streek kan een interessant en boeiende bijdrage vinden (17 pagina’s met foto’ en getuigenissen) door volgende kop op Google in te tikken: DE WITTE BRIGADE IN RIEME, ERTVELDE, St. KRUIS - WINKEL, MENDONK EN ROSTIJNE.

(PDB)