• Meetjesland
20/02/2022

Taptoe peilde achter alle schermen.

Tot eind 2023 krijgen de Vlaamse gemeenten opnieuw de kans om samen te smelten zodat ze na de gemeenteraadsverkiezingen van oktober 2024, op 1 januari 2025, als nieuwe fusiegemeente van start kunnen gaan. Want weer zwaait de Vlaamse overheid met miljoenen euro’s als stimulerend lokmiddel. Het is vandaag nog relatief kalm op het fusiefront omdat de meeste gemeentebesturen de problematiek in handen van een gespecialiseerd consulting bureau hebben gelegd. Taptoe ging zich inmiddels zelf verdiepen in de Meetjeslandse fusie-problematiek, met de vaststelling dat het een gigantisch ingewikkeld en onoverzichtelijk kluwen wordt om daaruit conclusies af te leiden.
Wij leggen onze lezers hierna de resultaten van ons onderzoek voor, inclusief hoe afwegingen, moeilijkheden, gevoeligheden en strategieën samen een rol spelen, grotendeels nog achter de schermen. We voegen er een overzichtelijk kaartje bij met de gemeenten die straks - een voor een - aan bod komen en hoe ze geografisch rond elkaar liggen.
Fusiecadeau
In 2019 kwamen reeds een aantal spontane fusies tussen Meetjeslandse gemeenten tot stand, waaronder Aalter en Lievegem. Een belangrijke stimulans was toen - onder meer - de financiële belofte van de Vlaamse regering om 500 € per inwoner toe te kennen. Lievegem kreeg toen 13 miljoen euro cadeau.
Tot eind 2023 krijgen de Vlaamse gemeenten nu opnieuw de kans om samen te smelten met terug een behoorlijke overheidscadeau als beloning, officieel verpakt als een ‘schuldovername’. Alleen moeten lokale besturen daarvoor na de operatie wel een minimale schaalgrootte van 20.000 inwoners bereiken.
Gesplitste bedragen
Een verschil met de vroegere regeling is nu dat het bedrag per inwoner stijgt naargelang de grootte van de (nieuwe) fusiegemeente toeneemt. Men voorziet 200 euro per inwoner vanaf 20.000 inwoners, 300 euro bij 25.000 inwoners, 400 euro bij 30.000 inwoners maar opnieuw 500 euro vanaf 35.000 inwoners.
Maar meer nog dan het aantrekkelijke financiële voordeel, spelen tal van andere belangen en intriges mee in de fusiegesprekken: het talrijker takenpakket, de toenemende financiële druk, de steeds moeilijker zoektocht naar deskundig personeel en het verkrijgen van een sterkere positie in de regio. Een schepen drukte dit plastisch als volgt uit: “Als nu iemand bij ons op cultuur ziek is moet worden geschoven en werkt ook de sportdienst niet.”
Poen, postjes en kleuren.
Toch blijft het bijzonder opmerkelijk dat nagenoeg alle voorgaande fusies in de streek geïnitieerd werden door CD&V-burgemeesters. Wat sommige insiders doet besluiten dat fusies nog steeds (achter de schermen) ‘gebeuren volgens de politieke kleuren.’ Voor zover fusiepartners dezelfde politieke signatuur hebben lijken fusiegesprekken gemakkelijker.
Tijdens deze gesprekken zullen vooral de gevoelige punten, zoals de ‘postjes’ van burgemeesters en directeurs (voorheen gemeentesecretarissen genoemd) naar boven komen, posten waarvan er na de fusie maar één overblijft !
Lokale politici riskeren een grote prijs te betalen voor de fusies. Vaak ondertekenen velen van hen ook het einde van hun eigen politieke loopbaan. Geen enkele politieker organiseert graag zijn eigen begrafenis, behalve bij een ‘fin de carrière’. Conclusie: bij de afweging van eigen financieel gewin is meer nodig dan vijf minuten politieke moed…
Schaalvoordeel
Maar louter objectief gezien leveren fusies een royaal schaalvoordeel op. Het samensmelten levert meer inwoners per gemeente en dus ook meer belastingontvangsten om te besteden. De lat kan hoger gelegd worden voor de (uit)bouw van rusthuizen, sporthallen, zwembaden, bibliotheken, enz. Maar schuldafbouw en de belastingen verminderen kan dan eveneens beginnen. Door de samenvoeging van diensten als politie en brandweer kan ook substantieel bespaard worden.
Hoe liggen de kaarten per gemeente?
◼ Maldegem
Tot nu toe werd aangenomen dat een zelfzekere burgemeester Bart Van Hulle (Open VLD) als enige bewust immuun bleef voor fusiekoorts. Hij wou niet fusioneren ! Marleen Vanden Bussche probeerde het als vorige burgemeester al eens met Damme, maar kreeg daar geen gehoor. Ondertussen werden de politieke kaarten er recent grondig herschud en kreeg Maldegem een nieuwe burgemeester en een nieuw schepencollege.
Koenraad De Ceuninck (CD&V) zag vanuit de oppositie een fusie met het kleinere St. Laureins nog zitten. “Een mooie match. Je kan elkaar versterken op vlak van dienstverlening, op vlak van natuur en toerisme”, zei hij toen. Als (nieuwe) burgemeester en specialist in fusies is zijn mening en die van zijn bestuursgroep nog niet bekend. Veel mogelijkheden om met een aangrenzende gemeente samen te gaan heeft Maldegem overigens niet, beperkt als het is door haar grenzen met Nederland. Knesselare is reeds gefusioneerd met Aalter. En Damme liep al weg met Sijsele, Hoeke, Lapscheure, Oostkerke en Moerkerke. Voor een samengaan met ‘lelijk eendje’ Eeklo, objectief een logische keuze, blijkt in de praktijk (overigens wederzijds) vooralsnog geen enthousiasme. Blijft Knokke over, maar deze bovenbuur wil van geen fusie weten….
◼ Sint Laureins
Deze uitgestrekte (74,5 km²) agrarische gemeente met (slechts) 6.800 inwoners lijkt de meest begeerde bruid bij al haar geburen. Maar het is vooral Sentse burgemeester Franki Van de Moere (Samen) die zijn nek uitsteekt en anticiperend droomt van één grote Meetjeslandse fusie van meer dan 70.000 inwoners. Een ambitieuze en gedurfde visie van deze burgemeester die hiermee de angst om op te gaan in een groter geheel en daardoor de landelijke eigenheid van zijn gemeente op het spel zet, resoluut opoffert voor een groter en hoger belang.
Om aan het monstergetal van 70.000 te geraken moet hij dan wel minstens Maldegem, Sint Laureins, Kaprijke, Assenede en Eeklo in hetzelfde bed krijgen. Maar Maldegem en Eeklo sàmen in één fusie verenigen blijft een aartsmoeilijke oefening. Het kan ook kleinschaliger. Samen zijn Eeklo en St. Laureins goed voor 28.000 inwoners. Als ook Kaprijke en Assenede zouden aansluiten, komt men aan 48.900 inwoners. Maar als daar ook Maldegem zou bijkomen resulteert dat inderdaad in 72.900 inwoners, ineens een monsterfusie ! Men kan dan wel even duizelen bij het monsterbedrag dat Vlaanderen als fusiebonus zou moeten ophoesten: iets minder dan 36,5 miljoen euro, of in oude Belgische franken anderhalf miljard frank….!
◼ Kaprijke
Het grote probleem voor burgmeester Pieter Claeys (Het Kartel) is momenteel de weinig benijdenswaardige financiële toestand van zijn gemeente. Een fusie zou dit probleem onmiddellijk oplossen.
Ondertussen heeft de gemeenteraad aan de burgemeester het mandaat verleend om een en ander rondom af te tasten. Veel blijkt er echter nog niet gebeurd. Twee grote hindernissen zijn aan de orde en kunnen een beslissing bemoeilijken.
Eén daarvan vormt de Expresweg Knokke-Antwerpen die de noordelijke gemeenten fysiek afsnijdt van hun zuiderburen, vooral een praktisch probleem voor hun brandweer, politie en andere hulpdiensten. Een mogelijk samengaan van Sint-Laureins (links), Kaprijke (midden) en Assenede (rechts) is een scenario dat de ronde doet, niet toevallig 3 naast elkaar liggende gemeenten boven de Expresweg. Een logische redenering dus, ware er niet het probleem van Lembeke ! Deze gemeente behoort officieel tot Kaprijke maar ligt ónder de Expresweg. Lembeke is qua aantal inwoners groter dan Kaprijke en volgens burgemeester Claeys kiezen de meeste inwijkelingen, die vooral uit Evergem en Eeklo komen, bij voorkeur voor een woonst in Lembeke, niet in het minst omwille van het bekende residentieel karakter.
Moet er in dat scenario dan gedacht worden aan een (louter utopische) ‘defusie ’ en moet Lembeke afscheuren van Kaprijke? Dan kan Lembeke apart gaan fusioneren met Eeklo, Lievegem of zelfs met Oosteeklo dat eveneens onder de Expresweg ligt en zich dan (ook) moet afscheiden van Assenede. Een misschien idiote gedachte, akkoord, maar het is een scenario dat hoe dan ook door sommigen wordt overwogen in het bestek van een globaal fusieverhaal.
Maar dan leidt dit verhaal ons terug naar St.Laureins dat als enige gemeente boven de Expresweg via een tunnel (aan de verbrandingsoven) gemakkelijke toegang heeft tot Eeklo en Maldegem en zo een fusie met een van de twee weer dichterbij brengt.
En dan lijkt er nog een tweede probleem te zijn als Kaprijke zou worden opgenomen in een fusie met St.Laureins, al dan niet met Assenede, maar waarin ook Eeklo functioneert.
Kaprijkenaren en Lembekenaren zijn het wél gewoon om naar Eeklo af te zakken voor winkelplezier, de wekelijkse markt, het ziekenhuis, het zwembad, de scholen of voor het aanbod aan uitgebreide sportaccommodatie, maar fusioneren met die ‘marginale’ stad? Liever niet ! Het is een onderliggende negatieve perceptie die voor een deel leeft onder de inwoners. Samen deelt Kaprijke met St.Laureins alvast een politiezone.
Oppositiepartij Samen reageert bij monde van Filip Gijssels gereserveerd positief op dit alles. “Nu de spaarpot snel slinkt, menen wij dat de huidige realiteit ons inderdaad dwingt om eventuele fusies te onderzoeken in de hoop dat een beloofde volksraadpleging over het item er nog komt.”
◼ Assenede
In Assenede wachten ze de resultaten van een studie af. Zowel Zelzate als Eeklo, al dan niet samen met St.Laureins en Kaprijke, azen op Assenede als fusiepartner. “We zijn gecharmeerd door de belangstelling, maar we denken ook aan Evergem als fusiepartner, met wie wij al twintig jaar goed samenwerken in de politiezone “, klinkt het bij burgemeester Philippe De Coninck (Open VLD). Een fusie van Assenede en Evergem zou voor 50.000 inwoners zorgen en voor een flinke financiële injectie van eventjes 25 miljoen euro! Ook oppositiepartij CD&V kijkt in de eerste plaats liever naar Evergem. “Onze roots liggen dichter bij Evergem. En ons wagonnetje aan Eeklo hangen schrikt de meerderheid af”, zo verduidelijkt gemeenteraadslid Trees Van Eyckeren (CD&V) haar partijstandpunt. “Kaprijke met St.Laureins, al dan niet met Eeklo, komt voor ons pas op de tweede plaats.”
Zelzate dacht nog aan Assenede en Wachtebeke als fusiepartners, maar Wachtebeke heeft inmiddels besloten om met Lochristi samen te gaan. Gebuur Assenede is voor Zelzate wel nog een mogelijke piste, maar stuit op niet al te veel animo. Het ziet ernaar uit dat Gent straks als enige potentiele partner voor Zelzate zal overblijven.
◼ Evergem
Evergem zit volgens burgemeester Joeri De Maertelaere ‘goed in zijn vel’. “We zijn gezond, zitten op een ideale schaalgrootte, er is hier aan werk geen gebrek en we hebben alles perfect onder controle. En dus néén, we zijn geen vragende partij voor nog meer fusie. Er is momenteel geen enkel gesprek daaromtrent bezig. Ik weet dat Assenede naar ons lonkt, en we zijn altijd bereid om te praten, maar ik blijf op dat gebied zeer terughoudend. We zouden té groot kunnen worden. Theoretisch zou alleen Oosteeklo nog een mogelijkheid kunnen zijn, maar dan moet Assenede haar deelgemeente eerst defusioneren. Kort samengevat: ik zie Assenede zéér graag, maar wil er niet noodzakelijk mee in bed (lacht).”
◼ Lievegem
Burgemeester Claeys van
Kaprijke zag lange tijd een fusie met Lievegem een mogelijkheid, maar deze optie blijkt vandaag niet meer actueel. In heel het fusieverhaal wordt over Lievegem nauwelijks gesproken. Misschien in de veronderstelling dat daar voldoende verzadigingsgevoel heerst, nu Waarschoot, Lovendegem en Zomergem pas drie jaar geleden samensmolten (op 1/1/2019) ?
Als we echter contact opnemen met Tony Vermeire, vooralsnog een tijdje burgemeester van Lievegem, krijgen we al vlug een heuse pluim op onze hoed.
“Het heeft me al de hele tijd verwonderd dat geen enkele collega, ook niemand van de pers contact opneemt met ons”, steekt hij van wal. “Taptoe is de eerste en dat is merkwaardig.”
Lievegem is inderdaad niet actief op zoek naar een fusie, zo blijkt. “Maar luisteren kan geen kwaad en zeg nooit nooit “, vervolgt Vermeire. “Bij onze bevolking lijkt het niet erg te leven, voel ik.”
Nu hij per 1 september wordt afgelost door zijn collega Kim Martens is het maar de vraag hoe dié tegenover een fusie staat?
Vermeire kijkt intussen tevreden terug op de fusie, waaruit Lievegem werd geboren. “De financiële buit (13 milj. euro, redactie) is alleszins binnen”, besluit hij. “Van problematisch financieel tekort vóór de fusie, hebben wij nu belastingen die nooit eerder zo laag zijn geweest. Dat wij een vaccinatiecentrum hebben, en bijvoorbeeld Eeklo niét, dat wijt ik aan onze fusiesterkte. Nooit gedacht !” In Lievegem is de boodschap duidelijk: niets moet, alles kan (nog).
Geografisch ligt Lievegem ideaal in het midden tussen alle mogelijk geïnteresseerde fusie-gegadigden. Het grenst tegelijk aan Eeklo, Kaprijke, Evergem, Zelzate, Aalter en Maldegem. En een bruid ligt met meerdere partners meestal in het midden van het bed…
◼ Eeklo
Burgemeester Luc Van De Velde (SMS) kreeg van de gemeenteraad de opdracht om de verschillende fusiemogelijkheden af te tasten. Terzelfdertijd bestelde Eeklo ook een officiële studie daaromtrent. Daar wacht men nu op. Inmiddels worden informele gesprekken gevoerd. Maar een en ander lijkt voor Eeklo een niet zo gemakkelijke klus te worden. Verschillende kandidaat gemeenten staan niet te springen om met Eeklo te fusioneren. En dat heeft niet alleen te maken met de verschillende politieke kleuren die niet matchen, of de ‘marginale’ bijklank die de stad her en der oproept, maar ook met de koudwatervrees om opgeslorpt te worden in de machtige armen van grote broer en schrik om daarbij het eigen typisch dorpskarakter te verliezen.
Toch heeft Eeklo een aantal schaalvoordelen die voor omliggende gemeenten een welgekomen aanvulling kunnen vormen op eigen ontbrekende infrastructuren: een cultureel centrum (Herbakker), een nieuw zwembad met uitgebreid sportpark, een streekziekenhuis, grote scholengemeenschap, aanwezigheid van intercommunales, industrieterrein, verbrandingsoven, restaurants, warenhuizen, een station, groot winkelcentrum, kunstacademie, enz.
Neemt niet weg dat men in Eeklo droomt om de grandeur als stad te kunnen handhaven onder een voor de hand liggende fusienaam “MEETJESSTAD”.
◼ Aalter
Net als Lievegem komt ook Aalter weinig aan bod in de fusiegesprekken. Aalter heeft sinds de laatste samensmelting met Knesselare en Ursel nu 6 deelgemeenten en een goede 29.000 inwoners. Burgemeester Pieter De Crem heeft er de touwtjes stevig in handen.
Naar buiten toe bestaat in Aalter geen fusiebehoefte en ook politiek is het op dat gebied windstil, alsof daar een beetje hetzelfde saturatiegevoel heerst dat ook in Lievegem leeft. Maar gesprekken leren ons dat een gewiekste De Crem in staat wordt geacht stiekem al te lonken naar een nieuwe uitbreidingsopportuniteit in de vorm van Ruiselede (W.Vl.), een gezonde, rijke gemeente tussen Tielt, Wingene en Deinze met amper 5.300 inwoners. In een vroegere enquête hebben inwoners zich daar openlijk uitgesproken tegen een fusie met Tielt. Ze hebben nog de keuze om samen te gaan met het aangrenzende Wingene, Beernem of Aalter. Aalter kan aldus op korte tijd de kassa een tweede maal passeren door deze kleine gemeente in te lijven en zo na de 14,7 miljoen in 2019 nog eens 14 miljoen extra binnen te rijven.
Conclusies ?
Uit deze complexe puzzel conclusies trekken laten we over aan onze geïnteresseerde lezers en gegadigde politiekers.
Een laatste gegeven waarmee in de fusiecontext rekening moet worden gehouden willen we wel nog meegeven. Bij de volgende gemeenteverkiezingen (okt. 2024) gaan enkele voorname hervormingen in voege die actuele onderhandelingen kunnen beïnvloeden. Niet alleen vervalt de kiesplicht en is niemand nog langer verplicht om naar de stembus te gaan, ook de manier waarop de burgemeester wordt aangeduid, verandert. De kandidaat met de meeste voorkeurstemmen van de grootste partij binnen de meerderheidscoalitie wordt burgemeester. Op die manier worden partijpolitieke afspraken, waarbij bedisseld wordt wie burgemeester wordt of waarbij partijen met een voorakkoord de grootste lijst buitenspel zetten, aan banden gelegd. Ook de lijststem verdwijnt, alleen het aantal voorkeurstemmen bepaalt wie verkozen wordt.
Tenslotte nog dit. Er wordt verteld dat de Vlaamse regering ooit de kans zal grijpen om gemeenten die niet vrijwillig gefusioneerd geraken zélf (van bovenuit) tot een samenvoeging te verplichten. Officieel hebben we over dit hardnekkig gerucht niets gevonden. Maar op die manier zouden bijvoorbeeld Eeklo en Maldegem, indien ze geen fusiepartner hebben gevonden, wel eens verplicht kunnen worden om dan ineens een fusie te sluiten met 45.300 inwoners, maar te laat voor de daaraan verbonden 22,5 miljoen overheidscadeau die ze nu nog kunnen binnenrijven. Het moet gezegd dat deze optie tijdens ons onderzoek diverse malen als meest voor de hand liggende en meest verstandige oplossing werd gesuggereerd. Maar we herinneren ons de veelbetekenende lange zucht van een bekende Eeklose politieker als we hem vroegen hoe de kansen liggen voor samensmelting met Maldegem. Een antwoord kwam er niet…

Piet De Baets