Niets in dit verhaal is nog wat het verleden week (en de jaren ervoor) nog was. De drie hoofdverdachten werden vrijgesproken en de enige die zichzelf als "dader" had aangeduid blijkt plots niet langer de dader. Want "ook onschuldig", besliste de volksjury verleden vrijdagnacht totaal onverwachts...Tot wanhoop van de 6 achtergebleven kinderen van het slachtoffer en van twee van hun Meetjeslandse advocaten: Remi De Jaeger(62) uit Maldegem en Luc Ryckaert(58) uit Eeklo.
Gans Maldegem volgde dit proces 3 weken lang ademloos op de voet. En is nu duidelijk verdeeld over wat ze van deze merkwaardige uitspraak moeten denken.
Want: officieel lopen de "echte" daders na 11 jaar dus nog steeds vrij rond...

WAT VOORAFGING
Het lichaam van de 65-jarige gepensioneerde landbouwer Roger Van Rie werd op 8 januari 1998 in de vooravond door zijn twee ongeruste zoons aangetroffen in diens afgelegen boerderij aan de Francis De Meeuslaan (wijk Vossenhol) in Maldegem.
Hun vader werd 24 uur vroeger vermoord met 2 of 3 pistoolschoten van zeer nabij. Gezien er niets werd geroofd en een passionele misdaad wordt uitgesloten, komt men zeer snel uit op een huurmoord (betaalde moord op verzoek).
Roger Van Rie leefde alleen, zijn vrouw Monica Simoens had hem twee jaar vroeger verlaten om in te gaan wonen bij Ivan Lippens, een aannemer.
Zeer snel komt deze liefdesrivaal als opdrachtgever in beeld. Maar bewijzen zijn er niet en Lippens ontkent formeel.
Pas vele maanden later komen ook andere figuren als potentiële mededaders in beeld. Ietwat marginale mannen, waarvan één op amper een tweetal km van het hof van Van Rie woont, in een woonwagenkamp "De Carico's" genaamd, vooraan in de Bogaardestraat (nu verdwenen). Zijn naam: Chris Schmitz, schroothandelaar van beroep. Verder: Carlos Ardeel uit Maldegem, een werkloze klusjesman die nog op het hof van Van Rie heeft gewerkt. En een vriend van Schmitz: Agnel Verplancke uit Brugge, eveneens een schroothandelaar.
Grotendeels hadden deze klunzige drinkebroers hun mond voorbijgepraat aan Maldegemse, Oedelemse en Brugse cafétoogs. Diverse getuigen duiken met de tijd op met allerlei praatjes, tips en bijzonderheden over hoe de moord zou gepleegd zijn. Eén ding wordt daarbij duidelijk: zij zouden via de vriend van Van Rie's ex-vrouw aangezocht zijn om de landbouwer te doden.
Het onderzoek wordt door tientallen speurders intens, maar op bepaalde punten wat slordig gevoerd. Iets wat 11 jaar later op het assisenproces gretig wordt gebruikt door de advocaten van de tegenpartij.


CAFEPRAAT

'Goed volk', kreeg boer Roger Van Rie te horen toen er op 7 januari 1998 aangeklopt werd. Maar de bezoekers waren allesbehalve goed volk: voor de deur stonden drie huurmoordenaars die Van Rie lafweg neerschoten..
Was het niet dom van de Maldegemse aannemer om drie quasi-dronkaards af te sturen op zijn liefdesrivaal Roger Van Rie? Drie klunzen bovendien - de ene schoot de andere in de arm - die na de moord met een bebloede broek nog pinten gingen drinken in Café 't Hoeksken in Sijsele.
Het was niet het enige café waar Agnel Verplancke, Chris Schmitz en Carlos Ardeel na de moord zatte toogpraat verkochten. Ook andere cafébazen en cafégangers uit de streek hebben de volgende jaren flarden opgevangen van het verhaal. Maar iedereen zweeg. De cafébazen omdat ze beroepshalve zwijgers zijn en de caféklanten omdat ze geen zin hadden in een pak rammel. Want Lippens, Verplancke, Schmitz en Ardeel waren niet vies van bedreigingen en wat vuistenwerk.

NAAMLOZE BRIEVEN
In dagbladverslagen over die tijd lezen we: "Roger Van Rie was een harde, stugge en wat eigenzinnige boer. Eentje van de oude stempel, een boer die leefde voor zijn stiel. Een man van werken, werken en nog eens werken. En van huwelijkstrouw. In goede en kwade dagen, tot de dood. Zijn vrouw Monica Simoens, was iets minder principieel. Toen er na veertig jaar te veel kwade dagen tussen zaten, viel ze in de armen van Ivan Lippens, een man van weinig woorden, een jager op groot wild in Afrika en Polen, verblind door macht en status. Sluw en achterbaks. Niet geïnteresseerd in zijn kinderen en niet dood van zijn eerste scheve schaats. Emotioneel schraal en allesbehalve een romantische ziel, zeggen kennissen. Niet echt waar Monica Simoens op zoek naar was, maar verandering van spijs doet nu eenmaal eten."

"Roger Van Rie zwoer dat hij die smeerlap terug zou pakken. Niet zijn vrouw, want die had voorgoed afgedaan: wie het huis verlaat, komt er niet meer in. Lippens zelf zou hij pakken en dan nog waar hij hem het hardst kon raken: in zijn portefeuille. Moeilijk was dat niet, want zoals veel aannemers klaarde Lippens wel eens een klusje in het zwart. Dat wist iedereen, ook boer Van Rie. En dus zette hij zich aan het schrijven. Zeer gedetailleerde brieven, naar de belastingen in Maldegem en Gent."

"Met succes, want Lippens kreeg last met de fiscus. Keer op keer. Eerst voor 11.500 euro, daarna voor 4.400 euro en een derde keer voor 1.000 euro. Lippens betaalde telkens, maar zwoer op zijn beurt dat hij die rekening ooit zou vereffenen. En dus begon hij in zijn kring van halfmarginale cafévrienden naar een stel huurdoders te hengelen." "Bij Verplancke, Schmitz en Ardeel had hij meteen beet. Drie dronkaards die altijd zonder werk en zonder geld zaten. Caravanbewoners, barakkenvolk, scharrelaars aan de rand van de maatschappij. Een half miljoen oude franken beloofde Lippens aan het drietal, een fortuin dat ze nog nooit bijeen gezien hadden. Ardeel had bovendien het voordeel dat hij een voet binnen had bij boer Van Rie. Hij had er vroeger nog als stalknecht gewerkt, het zou dus geen argwaan wekken als hij 's avonds aanklopte bij de boer. Want Van Rie was ook niet van gisteren: omdat hij vermoedde dat Lippens op wraak zon, deed hij bij het vallen van de avond de deuren op slot. Het Vossenhol in Maldegem is een duister gat, zeker in de winter".

OPDRACHT VOLBRACHT
"De truc met Ardeel werkte. Op 7 januari 1998 blies iedereen verzamelen bij Schmitz. Lippens gaf daar het moordwapen aan Verplancke en maakte zich uit de voeten, waarna het drietal naar het Vossenhol reed. 'Goed volk', riep Verplancke, waarop de niets vermoedende boer aan zijn achterdeur verscheen. Ze was nog maar op een kier geopend of Verplancke haalde de trekker over. Het eerste schot schampte af op de slaap van de boer.
Van Rie sloeg in een reflex de deur dicht, maar hij was kansloos. Het tweede schot - dwars door de zijruit van de deur - was wel raak. 'Ziet dat ge zeker zijt', had Lippens gezegd en daarom stapten Schmitz, Ardeel en Verplancke binnen en keken ze toe hoe de zwaar bloedende boer naar de woonplaats kroop, de telefoon vastgreep en met zijn laatste krachten een nummer probeerde te draaien. Het lukte niet meer, de boer zakte aan de trap op zijn knieën ineen en bloedde dood."

"Opdracht volbracht, en daar moest op gedronken worden: de drie musketiers reden meteen naar café 't Hoeksken, kapten er elk twee pinten ad fundum achterover en keerden dan terug naar het erf van Schmitz, waar Lippens hen opwachtte en het wapen in ontvangst nam. Het zou, ondanks herhaalde dreg-acties in regenputten en beerputten, nooit teruggevonden worden."

DOORBRAAK
"Lippens was misschien dom geweest maar niet naïef: door zijn affaire met Monica Simoens wist hij dat de speurders eerst bij hem zouden aankloppen, maar hij had erover gewaakt dat geen enkel tastbaar spoor in zijn richting liep. En dus werd hij - zoals verwacht - zes dagen na de moord opgepakt en twee dagen later alweer vrijgelaten. Voorgoed, dacht hij, maar dat was zonder de loslippigheid van zijn huurdoders gerekend. Want hoe meer tijd verstreek, hoe ongenaakbaarder Verplancke, Ardeel en Schmitz zich waanden."

"Tot de speurders genoeg wisten om wat aas uit te gooien. Ze overhaalden de bazin van café 't Hoeksken om bij het drietal naar extra details te vissen en dandrie jaar na de moord sloegen ze toe. Naast Lippens en co werd nu ook de echtgenote van Van Rie opgepakt, maar de speurders beten hun tanden stuk op het vijftal en een paar maanden later was iedereen weer vrij.
De enige die wel door de knieën ging was klusjesman Carlos Ardeel. De meest marginale, maar ook de meest labiele van de verdachten. Lange jaren zal hij blijven herhalen dat hij één der daders is. En dat de anderen liegen als ze ontkennen. Maar eind 2007 krijgt hij plots de ziekte van Korsakov (een geheugenstoornis als gevolg van langdurig overmatig alcoholgebruik), wordt definitief zwakzinnig en opgenomen in een psychiatrische instelling. Hij is de enige die zijn proces niet zal bijwonen. Een kroongetuige voor de advocaten van de kinderen die spijtig genoeg afwezig blijft.
De kinderen van Roger Van Rie hadden ook graag hun moeder in de beschuldigdenbank gezien, maar de vrouw werd buiten vervolging gesteld."
Tot zover de dagbladen over de feiten destijds. Maar al wat hier wordt aangehaald was ook door het publiek tijdens de openbare mondelinge debatten mee te volgen.

VOLGEHOUDEN BEKENTENIS
Advocaten De Jaeger (rechtse foto) en Ryckaert (links) hebben maanden nodig gehad om het 40.000 bladzijden tellend dossier één voor één door te nemen en te bestuderen. Met bovenop nog eens 42 cd's met gefilmde getuigenissen. Luc Ryckaert: " Al mijn cursussen van twee jaar universiteit waren samen nog niet zo'n hoop." De laatste drie weken waren ze meer dan fulltime alleen met dit proces bezig. Ze voelen zich uitgeput en moeten weken inhalen aan dagelijkse kantooractiviteiten

Beide advocaten hadden er nochtans goede hoop op dat de beschuldigden minstens zouden schuldig verklaard worden, desnoods zonder zware straf, wegens de verschoning voor de onredelijk lange termijn waarmee de start van het assisenproces werd uitgesteld (11 jaar na de feiten).
Er was één onloochenbare bekentenis, en verder een dossier vol aanwijzingen van schuld, deels rechtstreeks en deels onrechtstreeks. Maar de vermoedelijke daders hadden de hulp van gerenommeerde strafpleiters ingeroepen (Riedel, Vermassen) en die maakten handig gebruik van de lang verlopen termijn om getuigen te strikken in eigen leugens en slecht geheugen.
Ook de jury maakte regelmatig dagen mee van meer dan 12 uur en was al uitgeput op de laatste procesdag. Toch lieten zij zich verleiden om door te gaan tot de finish op vrijdagavond. Het werd 2.30 u in de morgen als het verdict viel. Dat ook de afwezige Carlos Ardeel, de enige die zichzelf als dader had aangewezen, werd vrijgesproken, deed familie en hun verdedigers in ontgoocheling en compleet ongeloof uitbarsten.
Remi De Jaeger (fel): "Welk materieel bewijs voor schuld is nog méér nodig, als iemand zélf erkent schuldig te zijn? Komaan jongens. Ardeel heeft zeven jaar lang, telkens nog bij volle verstand, volgehouden dat hij de waarheid sprak. Bij confrontaties met de anderen zegden ze 'gij zijt een leugenaar'. 'Nee' zei hij telkens, 'jùllie zijn de leugenaars, jùllie moeten bekennen dat ge erbij zijt geweest!' Bij al die ondervragingen (meer dan tien) houdt hij telkens vol één der daders te zijn.
Nooit trekt hij zijn bekentenissen in. Tot hij in 2007 ontoerekenbaar wordt en in een instelling verdwijnt. En aan de leugendetector is hij de enige van de vier die niet door de mand valt."
In het dossier steken ook onweerlegbare aanwijzingen voor zijn schuld. Een cafébaas getuigt dat hij hem 4 u. na de feiten met bebloede broek heeft zien binnenkomen. Ardeel bekent dat later.
Ardeel geeft toe dat Lippens hem vroeg of hij mannen kende om iemand uit de weg te ruimen. Hij brengt Schmitz aan die op zijn beurt Verplancke erbij sleurt. Twee dagen voor de feiten poogt hij nog eronderuit te komen. Hij zegt aan zijn opdrachtgever: 'ik ken hem te goed, ik doe het niet'. Maar hij laat zich de dag zelf toch overhalen en vertrekt rond 19 uur samen met Verplancke en Schmitz naar het Vossenhol. Kort voordien zou Lippens hem aan de stationsfrituur Harry het wapen overhandigd hebben dat hij dan op zijn beurt aan Verplancke gaf, de eigenlijke schutter.
Alle beschuldigden hebben maandenlang over en weer elkaar beschuldigd, maar evenveel keren hun bekentenissen terug ingetrokken. Echtgenotes en vriendinnen hebben ijverig meegewerkt om alibi's te leveren, sommigen werden later opnieuw ingetrokken, gewijzigd of leugenachtig bevonden. Een gigantisch kluwen vol uren verslaggeving van ondervragingen, getuigenissen, bevindingen, afstappingen, enz. dat samen ondermeer schuldig is aan de enorme papierberg van het dossier.

RAADSELS BLIJVEN
Merkwaardig is de passage in het verhaal hoe o.m. Ardeel al vóór de ontdekking van het lijk in café 't Vosken rondbazuint dat zijn 'maat' dood is. Schmitz en Verplancke zijn daar bij. Later zal Schmitz verklaren dat hij in 't Vosken voor de eerste maal over de moord hoorde spreken.
Als de eerste dagen na de moord Lippens en Ardeel in beeld komen, ontkent de eerste dat hij Ardeel kent. Ardeel op zijn beurt verklaart echter dat het maanden geleden is dat hij Lippens zag. Idem voor Ardeel met Schmitz en vice versa . Maar kort nadien blijkt dat ze elkaar schier dagelijks zagen op café. De jury stelde zich over deze leugens verder geen vragen. Maar voor de advocaten waren het wel aanwijzingen voor hun schuld. Twee auto's, werden gebruikt : een witte voor een voorafgaandelijke verkenning van de moordplaats de avond zelf en de andere voor het vervoer der daders voor de uitvoering een uur later. Getuigen zagen de auto's op het hof van Schmitz staan. Schmitz ontkent.

GEEN NIEUWS...?
De dag na de moord, en nog voor het lijk werd ontdekt - dus nog niemand is op de hoogte van de lugubere feiten - lijkt het dat Ivan Lippens, Monica Simoens en Ardeel vertwijfeld aan het wachten zijn op enig nieuws. Zij vragen zich nagelbijtend af of de familie (zoons, dochters) al iets zouden weten? Ze doen in elk geval op enkele uren tijd vier verdachte (of toevallige?) handelingen. Ze gaan naar zakenkantoor Van Meenen (waar een dochter van Van Rie werkt) en vragen of "ze daar is?" Ze gaan naar het ziekenhuis in Sijsele op visite bij iemand die ze al lang beloofd hadden eens te komen bezoeken. Het is daar dat een andere dochter van Van Rie werkt als verpleegster... In de late namiddag belt Carlos Ardeel naar een zoon van Van Rie en heeft diens dochtertje van elf jaar aan de lijn. Hij vraagt of haar pa aanwezig is? Nee, antwoordt het meisje. En Ardeel belooft haar dat hij volgende week een nieuwjaarskadootje voor haar zal komen afgeven. Haar papa vindt dat eigenaardig, hij heeft Ardeel in geen maanden meer gezien nadat hij eens spetterende ruzie met hem heeft gehad...
En rond 20 u 's avonds gaat het liefdespaar Lippens-Simoens naar de schoonouders van een andere zoon van Van Rie en vragen om de tv eens open te zetten om te zien "of er geen speciaal nieuws is"?
Op dat moment krijgen de schoonouders net een telefoon van hun dochter Mieke met het ontstellende nieuws dat Joris en Johan het lijk van hun vader zopas hebben gevonden. Maar vraagt terzelfdertijd om het nieuws voorlopig nog niet verder te vertellen. Ze zwijgen dan ook tegen Lippens en Simoens.
Zijn deze handelingen van Lippens, Simoens en Ardeel allemaal toeval? Volgens de jury blijkbaar wel.

PISTOOL
Eindeloos zijn de aanwijzingen in het dossier die op zijn minst dubieus overkomen. Zo ook het onderwerp moordwapen. Vast staat dat er met een pistoolkaliber 7.65 werd geschoten. Volgens Ardeel door Verplancke. Vermoed wordt dat het pistool van Lippens zou afkomstig zijn. Lippens heeft wel ooit een 7.65 gehad, maar "dat is al lang niet meer in zijn bezit. Met de vuilniskar meegegeven."
Getuigen zien iemand uit de koffer van een wagen - waarmee Ardeel van Maldegem centrum naar het woonwagenpark werd gevoerd - (chauffeur Lippens?) "iets" in een doek gewikkeld overhandigen aan Verplancke (de schutter), kort voor de moord.
Of nog: een belangrijke getuige, evenwel inmiddels tegen het proces overleden en dus afwezig, verklaarde destijds dat hij Lippens en Verplancke vier maanden voor de feiten(!) samen heeft gezien in een café. Alhoewel ontkend door de betrokkenen, haalt hij uit een reeks van 240 foto's die hem door de recherche worden getoond, de twee betrokkenen feilloos eruit.

BOM KORT VOOR EINDE PROCES
De advokaten van de burgerlijke partij (de kinderen) betreuren natuurlijk dat zolang na de feiten op het proces verschillende zaken worden in twijfel getrokken. Ze vinden dat echter ook zeer normaal. Plus het feit dat belangrijke getuigen niet meer aanwezig kunnen zijn. Zo onder meer hadden ze hun hoop gesteld op de aanwezigheid in de getuigenstoel van de vrouw van Van Rie, die kort voor haar verhoor in de assisenzaal plots flauw viel en voor de rest van het proces werd afgevoerd naar het ziekenhuis.
Ook de ex-echtgenote van Ivan Lippens bleef afwezig met een doktersbriefje. Ze zit in een rolstoel en bleek bovendien ziek. Maar de grootste happening van het proces was het mea culpa van advocaat Platteau, de verdediger van afwezige kroongetuige Carlos Ardeel, die compleet onverwachts kwam verklaren, ongeveer twee uur voor het einde van het proces, dat hij onder de indruk was gekomen van de pleidooien van zijn collega's Rieder en Vermassen (verdedigers van Lippens en Verplancke) en vond dat hij niet langer de getuigenis van zijn cliënt (dat hij de dader was) geloofde...! Met andere woorden: die getuigenis - onder ede afgelegd - was niet langer vertrouwbaar en was door de politiemensen die het verhoor deden "afgedwongen". Of nog: mijn cliënt is niet de dader, hij is onschuldig.
Deze uitspraak kwam als een donderslag bij heldere hemel.
De advocaten van de kinderen en het openbaar ministerie vielen van het verschieten met hun mond open pardoes achterover. Maar ze kregen niet meer de kans om te repliceren. Dagen nadien was dat het meest besproken onderwerp onder heel veel advocaten. De verdediger van een afwezige geïnterneerde cliënt ontkent diens bekentenissen (onder eed) en spreekt hem als het ware bij de jury vrij van alle verdachtmakingen in deze moord. En of dat wel kàn, vragen vele juristen zich af ? En of dat misschien voer is om in cassatie te gaan? Enz.
Een bom van jewelste. En misschien heeft dit - achteraf gezien - de jury geïnspireerd om alle beschuldigden, ook de voortdurend zichzelf beschuldigende dader, vrij te spreken? En wie nu uiteindelijk de échte moordenaars zijn, vraagt menigeen zich af ? Maldegemnaars denken er zo te horen het hunne van...

Piet De Baets